Stres Hormonu Kortizol Nedir?
Stres zamanında böbrek üstü bezler tarafından salgılanan hormona kortizol denir.
Kortizol salgılanması vücudun fiziksel ve zihinsel strese verdiği cevap olarak adlandırılabilir.
Bundan dolayı kortizol stres hormonu olarak da bilinir.
Kortizol hormonu üretimi stres yönetiminde, stresle baş etmekte yardımcı olmasına rağmen aşırı veya yetersiz kortizol salgısı sağlık üzerinde çeşitli olumsuz etkilere neden olabilir.
Kortizol seviyesi kortizolün yüksek veya düşük olduğu kan, idrar ve tükürük testi yardımıyla tespit edilebilir.
Kortizol Normal Değerleri Nedir?
Kortizol değerleri günün ilk saatlerinde en yüksek değerdeyken gece saatlerinde en düşük seviyeye düşer.
Yetişkinlerde normal kortizol seviyesi şöyle olmalıdır:
Sabah: 0,25-0,60 mikrogram/desilitre
Öğlen: 0,08-0,20 mikrogram/desilitre
Akşam: 0,04-0,13 mikrogram/desilitre
Gece: 0,02-0,07 mikrogram/desilitre
Kortizol testi nasıl yapılır?
Kortizol testi kan veya idrar testi ile kandaki, idrardaki kortizol (COR, CORT) hormonu seviyesini ölçer.
Kortizol testi neden yapılır?
- Cushing sendromu teşhisinde,
- Hipofiz bezi ile ilgili problemlerin araştırılmasında,
- Böbreküsütü bezi ile ilgili problemlerin araştırılmasında,
- Addison hastalığı teşhisinde
- Kortizol yüksekliği nedenleri
- Uykusuzluk, yeterli süre uyumama
- Anti-inflamatuar steroid ilaçlar ve doğum kontrol hapı gibi bazı ilaçların yan etkisi
- Çok fazla fiziksel aktivite ve seyahat,
- Uzun süre boyunca yoğun strese maruz kalma
- Yüksek kafein alımı (Çay, kola, kahve en önemli kafein kaynaklarıdır)
- Hipertiroidizm (Tiroid bezinden aşırı tiroid hormonu salgılanması)
- Kanser
- Hamilelik
Kortizol yüksekliği belirtileri nelerdir?
- Depresyon, sinirlilik
- Mide bulantısı, mide ağrısı, ishal, kabızlık gibi sindirim sistemi sorunları
- Kilo alma
- Uykuya dalmakta güçlük
- Yorgun uyanma
- Baş ağrısı
- Sürekli yorgun hissetme
- Tansiyon yüksekliği
- Sırt ağrısı
- Ciltte incelme
- Libido düşüklüğü, cinsel isteksizlik
- Uykusuzluk
- Konsantrasyonda zorlanma
- Kemik mineral yoğunluğunda azalma
- Ciltte kolay morarma
- Ciltte kırmızımsı mor çizgiler
- Ağız kuruluğu
- Kadınlarda adet düzensizlikleri
- Bel çevresinde yağlanma, kolay göbek yapma
- Kadınlarda yüzde, göğüslerde ve uyluklarda aşırı kıllanma
- Kaygı, paranoya, panik atak, sosyal fobi ve öfke patlamaları gibi sinirsel bozukluklar
- Kemiklerde, kaslarda ve eklem yerlerinde ağrı
- Sık sık soğuk algınlığına yakalanma
- Cinsel istekte azalma
- Sivilce, cilt iltihabı gibi cilt sorunları
- Uyku sorunları (Aşırı uyuma veya uyku ihtiyacı duymama gibi)
Kortizol yüksekliği hangi hastalıklara neden olur?
- Depresyon
- Kadınlarda regl düzensizlikleri
- Kısırlık
- Obezite (aşırı kilo)
- Kaslarda ve kemiklerde güçsüzlük
- Tansiyon yüksekliği
- Şeker hastalığı
- Erkeklerde iktidarsızlık
- Paranoyaklık
- Aşırı halsizlik
Kortizol yüksekliği nasıl düşürülür?
Kortizol yüksekliğinden muzdaripseniz Endokrinoloji bölümü doktoruna başvurmalısınız.
Doktorunuz gerek görürse size kortizol düşüren ilaç reçete edecektir.
Uzmanlardan kortizolü düşürmek için öneriler;
Stresten, strese neden kişi ve olaylardan uzak durun.
Masaj yaptırıp gevşeyin, rahatlayın.
Güler yüzlü olun, bol bol gülümseyin.
C vitamini ve magnezyum vitamin ilaçları kortizol seviyelerini düşürmeye yardımcı olabilir.
Araştırmalar, siyah çayın yüksek kortizolü kolay ve çabuk bir şekilde düşürmeye yardımcı olduğunu gösteriyor. Günde 2-3 bardak çay için.
Egzersiz yapın. En azından her gün yarım saat- 1 saat yürüyüş yapın. Kortizol seviyeleriniz kısa sürede düşecektir.
Kortizol düşüklüğü nedenleri
- Böbrek üstü kortizol hormonu yetmezliği ve böbrek üstü bezlerde problemler
- Aşırı kan kaybı
- Adrenel bezlerin ameliyatla alınması
- Verem hastalığı
- Addison hastalığı
- AIDS hastalığı
- Hipofiz bezinin hasar görmesi
- Konjenital adrenal hiperplazi (bir enzim bozukluğu)
- Amiloidoz
- Sarkoidoz
- Adrenolökodistrofi
Kortizol düşüklüğü belirtileri
- İştahsızlık
- Depresyon
- Sinirlilik
- Kas ağrısı ve güçsüzlük
- Eklem ağrısı
- Bağışıklık sisteminin zayıflaması
- Vücutta sık iltihap görülmesi
- Ateş basması
- Dehidrasyon (Vücudun susuz kalması)
- Kilo kaybı
- Tuz aşerme, canın tuz çekmesi
- Yorgunluk
- Kan şekeri düşüklüğü
- El, kol ayaklarda titreme
- Panik hali
- Çabuk stres olma
- Açıklanamayan paranoya
- Sabırsızlık
- Baş ağrısı ve vücutta ağrı
- Baş dönmesi
- Göz altlarında morluk
- Sık idrara çıkma
- Konsantre olmakta güçlük
- Tansiyon düşüklüğü
- İshal ve diğer sindirim sistemi hastalıkları
- Tansiyon düşüklüğü
Kortizol düşüklüğü nasıl tedavi edilir?
Kortizol düşüklüğünden muzdaripseniz Endokrinoloji bölümü doktoruna başvurmalısınız.
Doktorunuz gerek görürse size kortizol yükselten Hidrokortizon tablet ilaç reçete edecektir.
Bu ilaç kortizol seviyesini normal değerlerine getirecektir.
Uzmanlardan kortizolü normale döndürmek için öneriler;
Stresten uzak durun. Sizi mutlu eden uygun kişilerle görüşün, uygun işler yapın.
Günde 8 saat uyuyun. Erken yatıp erken kalkma alışkanlığı edinin.
Dengeli ve sağlıklı beslenin. Aşırı şekerli ve unlu gıdaların tüketimi kortizol seviyesinin yükselmesine veya düşmesine neden olabileceğinden bu besinleri dengeli tüketin. Tahıllı gıdalar, bol sebze ve meyve sizin için ideal besinlerdir.
Greyfurt yiyin. Greyfurt ve turunçgil kortizol üretimini sınırlayan enzimleri parçalayabilir. Düzenli olarak beslenmenize greyfurt ilave etmek, adrenal bezlerinizin kortizol üretimini artırmasına yardımcı olabilir.
Meyan kökü de kortizol seviyesini yükseltip normale döndüren bitkilerden olduğundan bu bitkinin ilaç formunu doktorunuza danışıp içebilirsiniz.